ناشنیده‌ای از ملاقات شگفت علامه جعفری با امیرالمومنین (ع) (اختصاصی)

دعاي روز بيست و نهم
«اللهم غشني فيه بالرحمة وارزقني فيه التوفيق والعصمة وطهر قلبي من غياهب التهمة يا رحيماً بعباده المؤمنين»
«خدايا فراگير مرا در اين ماه به مهر خود و روزيم كن در آن به توفيق و خود نگهداري و پاك كن دلم را از تيرگيهاي تهمت، اي مهربان نسبت به بندگان مؤمن خود.»
***
ساقيا آمدن عيد مبارك بادت
وان مواعيد كه كردي مرواد از يادت
شادي مجلسيان در قدم و مقدم توست
جاي غم باد مر آن دل كه نخواهد شادت
يك ماه تمام، اطاعت و بندگي حضرت معبود و سر تسليم در آستانه ارادت محبوب؛ و حالا چشم به آسمان دوخته براي رؤيت هلال عشق و اميد، هلال پاداش نيكوي يار براي بندگان نيكو خصال، هلال ماه شوال!
دارم اميد عاطفتي از جناب دوست
گفتم كنايتي و اميدم به عفو اوست...
رمضان مي رود و شوال مي آيد. آن حسرت را فقط دلخوشي اين عيد و اميد فرو مي نشاند كه «فطر» روز شكرانه است در حريم حضرت معشوق.
اي صاحب كرامت، شكرانه سلامت
روزي تفقدي كن، درويش بي نوا را...
و چنان كريمي چگونه اكرامي خواهد كرد بندگان روزه دار و مؤمنش را؟
يا مالك الملك !يا من يؤتي من يشاء بحكمته
او را بخوان كه مالك آسمانها و زمين است !مالك عرش و فرش و كهكشانها و كواكب!
او را بخوان كه گفته است: «و اذا سألك عبادي عني ف}ني قريب اجيب دعوة الداع }ذا دعان». اين روزها بهترين فرصت براي خواستن خواهشها از اوست. جالب است كه اين آيه شريفه (سوره مباركه بقره - 186) درست بعد از آياتي آمده كه درباره ماه صيام و اهميت روزه داري و ماه نزول قرآن است. و در اين معنا، رمزي و كفايتي بس شگفت نهفته است !گويا خداوند متعال خواسته به اين موضوع اشاره كند كه بعد از روزه داري بندگان، او از هر زمان ديگري به آنها نزديكتر است و از هر زمان ديگري بيشتر دعا كردن آنها را دوست دارد و از هر زمان ديگري دعاهايشان به استجابت نزديكتر است!
گويا مي خواهد بگويد كه بنده من !تو امروز به مقام قرب من خيلي نزديك شده اي !پس بخوان تا پاسخت گويم و بطلب تا بي نيازت سازم!
در فرازي از دعاي عظيم الشأن «جوشن كبير» اشاره زيبايي به بعد جمالي و لطيف بودن ذات پروردگار وجود دارد، آنجا كه مي گويد: «يا من عبد فشكر»؛ اي كسي كه عبادت مي شود پس به دنبال آن شكرگزاري مي كند !چقدر زيباست !خداوند به آن بزرگي در برابر بنده به اين كوچكي كه او را عبادت كرده شكرگزاري مي كند !واي كه چقدر او مهربان است و لطيف!
و اينك، در آستانه از راه رسيدن عيد سعيد فطر، خداوند مي خواهد از بندگان روزه دارش تشكر كند !چه زيباست تشكر كردن چنان محبوب مهرباني از دوستداران خويش !او اينك به همه بندگان هديه مي دهد، هر كسي را به فراخور حال !تو از آن محبوب ازلي چه هديه اي خواهي خواست؟
باز آي ساقيا كه هوا خواه خدمتم
مشتاق بندگي و دعاگوي دولتم
ز آنجا كه فيض جام سعادت، فروغ توست
بيرون شدي نماي ز ظلمات حيرتم
هر چند غرق بحر گناهم ز صد جهت
تا آشناي عشق شدم، اهل رحمتم
«حافظ، به پيش چشم تو خواهد سپرد جان
در اين خيالم ار بدهد عمر، مهلتم»

واژه «عيد» تنها يك بار در قرآن آمده است (1).به روزهايي كه مشكلات از قوم و جمعيتي برطرف مي شود و بازگشت به پيروزيها و راحتيهاي نخستين، عيد اطلاق مي شود.در اعياد اسلامي به مناسبت اينكه در پرتو اطاعت يك ماه رمضان و يا انجام فريضه بزرگ حج، صفا و پاكي نخستين به روح و جان باز مي گردد و آلودگيهايي كه بر خلاف فطرت است از ميان مي رود، عيد گفته مي شود و از آن جا كه روز نزول مائده روز بازگشت به پيروزي، پاكي و ايمان خدا بوده است، حضرت مسيح آن را عيد ناميده است.و همان طور كه در روايات آمده، نزول مائده و سفره الهي در روز يكشنبه واقع شده است و شايد يكي از علل احترام روز يكشنبه در نظر مسيحيان نيز همين بوده است و اگر در روايتي كه از علي (ع) نقل شده مي خوانيم :«هر روز كه در آن، معصيت خدا نشود عيد است» (2) نيز اشاره به همين موضوع است؛ زيرا عيد واقعي، روز ترك گناه، روز پيروزي و پاكي و بازگشت به فطرت نخستين است(3).
در كتابهاي لغت نيز به اين حقيقت اشاره شده است، چرا كه لفظ عيد از عاد (عود )يعود به معناي بازگشت در فرهنگ فارسي آمده است(4).
همچنين در منظر عارفان، عيد روزي است كه خداوند آن را از ميان ديگر روزها برگزيده و ويژه هديه بخشيدن و جايزه دادن به بندگان خويش ساخته است و آنان را اجازه داده تا در اين روز، در حضرت او گرد آيند و برخوان كرم او بنشينند، ادب بندگي به جاي آرند، چشم اميد به درگاه او دوزند و از خطاهاي خويش پوزش خواهند(5). به يقين، عيد بزرگ فطر يكي از همان روزهاي برگزيده خداست.واژه هاي فطر و فطر كه جمعشان فطور است، به معناي آغاز خوردن و آشاميدن است و در معنايي ديگر، فطر، يعني زماني كه انگور دانه هايش درآمده باشد(6).
با اين تفاسير به خوبي آشكار است كه عيد الفطر يعني عيدي كه در آن روزه گرفتن حرام است و در نتيجه، ثمره يك ماه عبادت و بندگي خدا در آن ظاهر مي شود.شايد با شنيدن كلمه (فطر) ناخودآگاه واژه فطرت را به ياد آوريم.
فطرت كه همان طبيعت و سرشت و نهاد اصيل آدمي است، چشم انداز آن، روش و طريقه اي است كه آدمي با گام نهادن در آن مي تواند محصول عاقبت و عافيت دنيا و آخرت را بچيند...و اين حقيقت در روز عيد فطر عيان است كه انسانهاي روزه دار هر چه در اين ماه بيشتر در روش و طريق حق، انديشه نموده و بازگشت به خود و خداي خود كرده باشند، در اين روز ميوه شادي آن را مي چينند و احساس مي كنند نسبت به ماههاي گذشته تفاوتي كرده اند، رويشي داشته اند، رشدي نموده اند و اين چيزي نيست مگر همان موعد سر زدن طبيعت و خوي خفته آدمي كه در اين روز پس از يك ماه بندگي خدا انسان را به شادي و تشكر وا مي دارد.در تاريخ اسلام ثبت است، عيد فطر اولين عيد در اسلام بود كه پيامبر (ص) در سال دوم هجري نماز آن را اقامه كرد و تا هنگام وفات بر آن تأكيد مي ورزيد(7) .
اين عيد كه «يوم الرحمه» ناميده شده است؛(8) عيدي است سراسر شكوه و خوشحالي، براي مؤمنين به لحاظ اميد داشتن به قبولي اعمالشان، از بين رفتن گناهانشان و بهره وري از ثواب و عطاياي روزه ها و عبادتهايشان (9). از سنن و مستحبات روز عيد فطر اين است كه سالك پاك گشته از گناه، غسل كند و زكات فطريه اش را قبل از خواندن نماز عيد بپردازد(10).
از خانه اش خارج نشود مگر، آن كه كامش را به طعامي شيرين، همانند شكر و خرما حلاوت بخشد(11) به نيت شفاي دردهايش، كمي از تربت امام حسين (ع) را تناول كند(12).جامه هاي نظيف و تازه اش را بپوشد.در حالي كه اظهار خوشحالي مي كند (13).
آن گاه با دلي اميدوار در مصلايي كه آسمانش را نمازگزاران مي بينند، نماز عيد فطر را به جا آورد،(14) سپس در ميثاقي مجدد با امام عصر (عج )دعاي ندبه را زمزمه كند(15). چنين مومني از آن گاهي كه از خانه اش به سوي مصلي گام برداشته است، همه چيز را به ديده عبرت مي نگرد؛ حال و هواي مردم را به لحاظ قيافه هاي گوناگون، لباسهاي متفاوت، شيوه هاي حركت به سوي مصلي و ايستادن در صف نماز و گوش كردن به خطبه هاي نماز عيد فطر را تفسير به احوال قيامت مي كند و از آن پند مي گيرد (16).
گرچه برخي از درك اين رموز معنوي و عرفاني محرومند و اين روز سراسر رحمت الهي را نيز همانند ديگر روزها به لهو و لعب مي پردازند، همان گونه كه حضرت مجتبي (ع )روز عيد فطر جمعي را در حال بازي و خنده ديد.به اصحاب خويش فرمود :خداوند ماه رمضان را ميدان مسابقه قرار داد تا در آن به طاعت و عبادت گرايند و در اين فضيلت بر يكديگر سبقت گيرند تا در نتيجه به پيشگاه لطف او نزديك شوند.جمعي در اين مسابقه شركت كردند و گوي سبقت از ميدان سعادت ربودند و عده اي هم هيچ كاري نكرده و قدمي برنداشتند.مرا شگفت آيد از اينان كه خندان و شادمان بازي كنان مي روند، در صورتي كه اگر پرده برداشته شود، ببينند كه نيكوكاران به پاداش خود رسيده و زيانكاران همچنان در زيانكاري مانده اند (17).
پس شايسته است همنوا با كلام امام سجاد (ع )شويم و بخوانيم: «پروردگارا بر محمد (ص )و آل او (ع )درود فرست و مصيبت ما را در اين ماه جبران كن و روز فطر را بر ما عيدي مبارك و خجسته بگردان و آن را از بهترين روزها قرار ده كه بر ماگذشته است كه در اين روز بيشتر ما را مورد عفو قرار دهي و گناهانمان را بشويي و خداوندا بر ما ببخشايي آنچه در پنهان و آشكار گناه كرديم...خداوندا در اين روز عيد فطرمان كه براي مؤمنان عيد و خوشحالي و براي مسلمانان روز اجتماع و گردهمايي قراردادي، از هر گناهي كه مرتكب شده ايم و هر كار بدي كه كرده ايم و هر نيت ناشايسته اي كه در خميرمان نقش بسته است به سوي تو باز مي گرديم و توبه مي كنيم...توبه اي كه در آن بازگشت به گناه هرگز نباشد و بازگشتي كه در آن هرگز روي آوردن به معصيت نباشد...بارالها؛ اين عيد را بر تمام مؤمنان مبارك گردان و در اين روز ما را توفيق بازگشت به سويت و توبه از گناهان را عطا فرما(18)... و كلام آخر اين كه پس از تأمل در مضامين دعايي كه در قنوتهاي نماز عيد فطر خوانده مي شود، به دست مي آيد كه عيد فطر را خداوند براي اهل بيت (ع )و خاندان رسالت، مزيد اعتبار و شرافت و مجد و عظمت قرار داد، زيرا ايشان عوامل نجات سالكان را در جامعه باعث گشتند.
از اين رو، گر چه روز عيد فطر براي مؤمنان و سالكان عيد است اما براي اهل بيت كه هميشه در عبادت الهي شناورند و از گناه و معصيت معصومند، به معنايي بالاتر از مفهوم عيد كه همان مزيد اعتبار و شرافت و مجد و عظمت است، نهادينه و تفسير مي شود. ديگر اينكه اجتماع مسلمين در مصلي ها براي خواندن نماز عيد فطر و قربان در گونه اي ديگر يادآور اجتماع گسترده مسلمانان در حج است كه اين مطلب نمايانگر حكمت و فلسفه اي وحدت طلب در راستاي اتحاد و انسجام جامعه اسلامي و پرهيز از تفرقه است.
* محمدحسن پاكدامن
پي نوشت ها :
1- مائده / 114
2- ر.ك :بحارالانوار 136/88
3- ر.ك :تفسير نمونه 131/5
4- ر.ك :لغت نامه دهخدا ذيل كلمه عيد
5- ر.ك :سلوك عارفان، ترجمه المراقبات في اعمال السنه / 273
6- ر.ك :فرهنگ الفبايي الرائد 132 - 131/7
7- ر.ك :فتح العزيز 3/5
8- ر.ك :بحارالانوار 234/61
9- ر.ك :مسارالشيعه / 30
10- ر.ك :عروة الوثقي 151/2
11- ر.ك :المهذب 121/1
12 -ر.ك :السرائر - 124/3الحدائق الناظره 273/10و شيخ مفيد در مسارالشيعه / 30 مي نويسد :«و يستحب تناول شي من تربة الحسين (ع )فان فيها من كل داء»
13 -ر.ك :كشف الغطاء 256/1
14 -ر.ك :مسارالشيعه 30
15 -ر.ك :اقبال الاعمال 233/2
16 -ر.ك :روضة الواعظين / - 352 ميزان الحكمه ( 132 - 131/7حضرت علي (ع )در خطبه عيد فطر به اين حقائق اشاره كرده است ).
17 -ر.ك :من لايحضره الفقيه 174/2
18 -ر.ك :صحيفه سجاديه ترجمه از ماهنامه پاسدار اسلام شماره 101ارديبهشت 1369