آلزايمر: تصورات نادرست و واقعيت

 

تصور غلط 1: اگر يكي از افراد فاميل دچار اين بيماري شود، شما نيز به آن مبتلا خواهيد شد.
حقيقت: هر چند عوامل وراثتي نقش مهمي را در اين بيماري بازي مي كنند، اما تنها 5 تا 10 درصد از كل افرادي كه داراي بيماري هستند، از طريق موارد ژنتيكي به آن مبتلا شده اند. در بيشتر موارد هيچ گونه علامت قابل شناسايي يافت نمي شود. تحقيق و بررسي بر روي ژنها همچنان ادامه دارد.

تصور غلط 2: آلزايمر تنها بيماري افراد سالمند است.
حقيقت: هر چند افزايش سن ريسك ابتلا به بيماري را افزايش مي دهد، اما آلزايمر فقط در افراد سالخورده بروز نمي كند. افراد 40 تا 50 ساله اي نيز بودند كه دچار آلزايمر شده اند. چيزي كه در اينجا بايد به خاطر داشته باشيم اين است كه با افزايش سن خطر ابتلا به آلزايمر نيز افزايش مي يابد.

تصور غلط 3: آلزايمر قابل درمان است.
حقيقت: براي آلزايمر هيچ نوع درمان قطعي وجود ندارد. البته چند نوع دارو و معالجات گوناگون وجود دارد كه مي تواند تا حدي در برخي از بيماران ثمربخش باشد. گام بلندي در راه پيدا كردن درمان برداشته شده كه نتايج خوش بينانه اي را به همراه داشته است.

تصور غلط 4: از دست دادن حافظه؛ يعني آلزايمر.
حقيقت: ممكن است خيلي از افراد با حافظه خود مشكل داشته باشند، اما اين بدان معنا نيست كه داراي آلزايمر هستند. اگر از دست دادن حافظه بر روي چگونگي زندگي روزمره شما تأثير مي گذارد و توانايي قضاوت و استدلال و استنتاج و ساير مهارتهاي ارتباطي خود را از دست داده ايد، مي توانيد براي تشخيص به پزشك مراجعه كنيد.

تصور غلط 5: مصرف آلومينيوم باعث ايجاد آلزايمر است.
حقيقت: هر چند تحقيقات گسترده اي براي كشف ارتباط ميان آلومينيوم و آلزايمر انجام شده است، اما تاكنون هيچ نوع مدرك موثقي در اين زمينه به دست نيامده. بروز بيماري از دلايل مختلفي نشأت مي گيرد؛ از قبيل: عوامل وراثتي، روش زندگي، عوامل در محيط اطراف و...

تصور غلط 6: آلزايمر قابل پيشگيري است.
حقيقت: به اين دليل كه هنوز علت ايجاد آلزايمر مشخص نشده نمي توان از آن پيشگيري كرد، اما بهتر است همواره ذهن و بدن خود را با انتخابهاي آگاهانه، فعال نگاه داريد. اين انتخابها شامل: ورزش، نگه داشتن رژيم غذايي سالم و مصرف ميوه ها و سبزيهاي تازه و ماهي مي باشد. همچنين سعي كنيد كه هميشه مغز خود را فعال نگاه داريد.

تصور غلط 7: ويتامينها، مكملها و قرصهاي تقويت حافظه مي توانند از آلزايمر جلوگيري كنند.
حقيقت: مطالعات بسياري براي تشخيص تأثيرگذاري فرآورده هايي نظير ويتامين Eو عصاره درخت ژينگو انجام شده كه بي فايده بوده، اما تحقيق در اين زمينه همچنان ادامه دارد.

تصور غلط 8: اگر دچار آلزايمر شوم، زندگي ام تمام است.
حقيقت: بسياري از افراد كه دچار آلزايمر هستند، زندگي پر معنا و فعالي را دنبال مي كنند. آنان هدفمند هستند و به هيچ وجه احساس نمي كنند كه زندگي شان به پايان رسيده. تشخيص به موقع بيماري و انجام اقدامات لازم، تأثير زيادي را در بهبود فرد ايفا مي كند. بايد براي بيماران محيط مناسب و خدمات ويژه را فراهم آوريد، از آنان حمايت كنيد، به فعاليت وادارشان كنيد و شوق زندگي را در آنان بيدار سازيد.

تصور غلط 9: تمام بيماران آلزايمري پرخاشگر و خشن هستند.
حقيقت: اين بيماري بر روي هر فرد به صورت متفاوتي تأثير مي گذارد. از دست دادن حافظه و به وجود آمدن پرتي حواس اغلب نااميد كننده و ترس آور است. با آگاهي از بيماري و تغيير رفتار در مقابل بيمار مي توان از واكنشهاي خشن و پرخاشگرانه اجتناب كرد.

تصور غلط 10: بيماران آلزايمري متوجه وقايعي كه در اطراف آنها مي افتد، نيستند.
حقيقت: بسياري از افرادي كه به آلزايمر مبتلا هستند، نسبت به تمامي وقايعي كه در اطراف آنان روي مي دهد آگاهي دارند، اما عده اي نيز با اين مسأله مشكل دارند. آلزايمر توانايي برقراري ارتباط و تشخيص وقايع روي داده را از بيماران سلب مي كند، هر چند بر روي هر كس تأثير متفاوتي مي گذارد. واقعيت اين است كه بيماران آلزايمري همان انسانهاي سابق هستند و شما بايد ملاحظه آنها را كرده و در مقابلشان با احترام رفتار نماييد.

مروري بر آخرين كشفيات در بيماري صرع ؛ صرع، امواجي بر ساحل مغز

 

دكتر عطي الرضا بنانج

صرع يك بيماري است كه با تشنجات مكرر در يك دوره زماني خود را نشان مي دهد. تشنج به يك حمله ناگهاني در فعاليت الكتريكي



مغز اطلاق مي شود كه مي تواند باعث كاهش هوشياري، حركات مكرر و انقباضات عضلاني و گاهي اختلالات حس شود. 25 درصد موارد صرع در سنين قبل از 5 سالگي بروز كرده و 50 درصد موارد آن قبل از  25 سالگي خود را نشان مي دهند. صرع موروثي مي باشد و در خانواده هاي خاصي شيوع بالاتري را دارند.

دلايل ايجاد صرع
مغز در حقيقت از مجموعه اي از سلولهاي عصبي به نام « نورون » تشكيل شده است و افكار، احساسات و اعمال فرد تحت كنترل مغز است و اين فعاليتها توسط تكانه هاي الكتروشيميايي صورت مي گيرد، سلولهاي عصبي حدود 80 بار در ثانيه از خود سيگنال صادر مي كنند، ولي شرايط مختلف و محركهاي متفاوتي باعث مي شوند سلولهاي عصبي حدود 500 بار در ثانيه توليد سيگنال كنند. در



حدود 50 تا 70 درصد موارد صرع- كه علت توليد اين سيگنالهاي غيرطبيعي مشخص نيست- « صرع با علت نامشخص » مي گويند. ساير موارد صرع البته درصد كمتري از موارد بيماري را تشكيل مي دهند تا حدي علت شناخته شده اي دارند. مثلاً بعضي از انواع صرع بر اثر «آسيب مغزي» در بدو تولد به وجود مي آيند كه اين آسيبها مي توانند بر اثر كاهش اكسيژن رساني به مغز ، ضربه به سر يا خونريزي شديد، عدم تطابق و سازگاري خون مادر و بچه، عفونت ( قبل، حين و بلافاصله بعد از تولد) به وجود آيند. بعضي از انواع صرع نيز ارثي مي باشند؛ مثل « صرع ميوكلونيك جوانان ». ساير علل ايجاد صرع مثل ضربه به سر، استفاده زياد از الكل، نقايص مادرزادي، التهاب بافت مغز يا نخاع، بيماريهايي مثل سرخك، اوريون و ديفتري، استنشاق و يا خوردن مواد سمي مثل سرب، جيوه و يا مونواكسيد كربن و يا قطع ناگهاني داروهاي ضد صرع مي باشد. صرع همچنين يكي از علايم ساير بيماريها مثل فلج مغزي، نورو فيبروز ماتوز، كمبود پيروات و يا اوتيسم و... مي باشد.
حملات صرع مي تواند بر اثر مواجهه با نورهاي درخشان، بازيهاي ويدئويي، صداهاي تكراري، كمبود خواب، مصرف زياد الكل، استرس، سيگار و تغييرات هورموني؛ مثلاً در هنگام قاعدگي بروز نمايند.

صرع چه علايمي دارد؟
علايم تشنجات صرعي به ناحيه اي از مغز كه تحت تأثير سيگنالهاي غير طبيعي قرار مي گيرد، بستگي دارد. مغز به دو نيمكره تقسيم مي شود و هر نيمكره نيز از چهار قسمت اصلي تشكيل شده است به نامهاي قسمت پيشاني، گيجگاهي، بالاي سري يا آهيانه و پس سري.
قسمت پيشاني، رفتارهاي حركتي ما را كنترل مي كنند؛ مثل صحبت كردن، فكر كردن و طرح و برنامه ريختن و همچنين خلق و خوي فرد و صرع اين ناحيه شامل يك گروه تشنجات كوتاه است كه سريعاً آغاز شده و ناگهان اتمام مي يابند.
قسمت آهيانه يا بالاي سري دريافت كننده وروديهاي حس بدن بوده و آنها را تفسير كرده و حركات بدن را كنترل مي كند . صرع اين ناحيه تمايل دارد كه به ساير نقاط مغز گسترش يابد.
قسمت پس سري كه تفسير وروديهاي بينايي را بر عهده دارد، در صورت درگيري آن و ايجاد تشنج در اين كانون، توهمات بينايي، چشمك زدنهاي سريع و پلك زدنهاي مكرر و ساير علايم مربوط به چشم را مشاهده مي كنيم. قسمت گيجگاهي، در حافظه و احساسات دخالت دارد و صرع اين ناحيه كه معمولاً در دوران كودكي آغاز مي شود معمولاً قبل از شروع حمله صرع ، يك علايم آگاه كننده ( به نام Aura) كه ممكن است بينايي، شنوائي، حس چشائي و 5 باشد رخ مي دهند و سپس فرد حمله را تجربه مي كند.
بسته به اينكه كدام قسمت مغز درگير باشد، علايم ممكن است حركتي باشد (مثل حركات شديد ناگهاني قسمتي از بدن) و يا حسي باشد مثل احساس مور مور و خواب رفتگي در يك سمت بدن و يا علايم بينايي كه مثلاً فرد چيزهايي را مي بيند كه واقعاً وجود نداشته و بقيه آنها را نمي بينند و يا علايم شنوايي كه فرد صداي شخصي يا موسيقي و... را به صورت خيالي مي شنود. تشنج مي تواند همچنين باعث اختلال هوشياري ، تهوع و فشارهاي احساسي به فرد شود.
از نظر طبي، صرع به انواع زيادي تقسيم مي شود يك نوع مهم صرع كه به نام « صرع بزرگ » ناميده مي شود. در اين صرع كه معمولاً ابتدا سيگنالهاي غير طبيعي مغزي محدود به يك قسمت كوچك مغزي باشند، سريعاً به تمام مغز منتشر مي شوند و فرد پس از يك فرياد بلند، بيهوش شده و روي زمين مي افتد و در حالي كه هوشيار نيست، بدنش كاملاً سفت شده و حدود 30 ثانيه در اين حالت باقي مي ماند. پس از اين مرحله براي حدود 30 تا 60 ثانيه بدن دچار انقباضات و رفع انقباض به صورت مكرر مي شود. در زمان تشنج، بيمار سر خود را به يك طرف منحرف كرده و دندانهاي خود را محكم به هم فشار مي دهد و ممكن است دچار بي اختياري ادرار يا مدفوع شود. همچنين ممكن است، فرد دچار اختلال تنفس شود كه در اين صورت ممكن است، پوست آنها بر اثر كمبود اكسيژن به رنگ آبي متمايل شود. فرد مبتلا پس از اتمام حمله صرع و در حالي كه در حال بازگشت به حالت هوشياري مي باشد، ممكن است دچار سردرد، درد عضلاني و ضعف در دستها و پاها بوده و بشدت احساس خستگي كند.
نوع ديگر صرع كه به نام صرع كوچك معروف است معمولاً حوالي سن 4 سالگي آغاز مي شود و مدت آن حدود 15  تا 20 ثانيه است . همچنين بيمار ممكن است براي مدت كوتاهي هوشياري خود را از دست بدهد. كودك در اين حالت بسيار ساكت بوده و حركاتي مثل چشمك زدن ، خيره شدن و يا حركات لب را از خود بروز مي دهد. معمولاً كودك به سرعت به حالت نرمال بازگشته و فعاليت خود را از سر مي گيرد، بدون اينكه از زمان تشنج چيزي به خاطر آورد. البته اين نوع تشنج در دوران بلوغ و جواني معمولاً متوقف مي شود، ولي اگر درمان نشود ، بيمار مي تواند تا روزانه  100  حمله بيماري را تجربه كند و بعضي از اين كودكان ممكن است نهايتاً به صرع بزرگ مبتلا شوند.
صرع قسمت گيجگاهي مغز، تشنج حركتي - رواني نيز اطلاق مي شود؛ زيرا هم هوشياري و هم فعاليتهاي حركتي را درگير مي كند. ابتدا با يك مقدمه كه ممكن است حس چشايي، شنوايي، بويايي و... باشد؛ مثلاً فرد ابتدا احساس مي كند دارد صدايي را مي شنود و سپس وارد مرحله اصلي تشنج مي شود كه ممكن است در اين حالت بين 1 تا 2 دقيقه كاملاً حالت گيجي پيدا كند و پس از اتمام حمله نيز حالت تلو تلو خوردن، صداهاي نامفهوم از خود بروز داده و در مقابل هر گونه كمكي مقاومت مي كند.
يك حالت ديگر حملات تشنجي كه مي تواند تهديد كننده حيات باشد، « صرع مداوم » است كه در آن بيمار براي مدت  30 دقيقه دچار حملات صرعي شده كه در بين حملات نيز به هوش نمي آيد و مكرر دچار تشنج مي شود.
در اين نوع صرع، بيمار هوشياري خود را از دست داده، تنفس وي مشكل شده و دچار انقباضات شديد عضلاني مي شود و ممكن است براي قطع حملات تشنجي وي، مجبور به بيهوش كردن بيمار بشوند.
در نوع ديگر صرع كه به نام « صرع بدون حركت » يا « حملات افتان » معروف است، بيمار به طور ناگهاني بر زمين مي افتد و معمولاً اين صرع در كودكان ديده مي شود و يك دوره كوتاه هم هوشياري خود را از دست داده و چيزي از محيط اطراف را درك نمي كنند.

چگونه بيماري تشخيص داده مي شود؟
براي تشخيص بيماري معمولاً از تاريخچه اي كه بيمار يا همراهان با توصيف حملات بيماري به پزشك مي دهند، در كنار انجام يك آزمايش «الكترو انسفالوگرام» يا «نوار مغز» استفاده مي گردد. در نوار مغز چندين الكترود در مكانهاي مختلف سر بيمار قرار داده شده و فعاليت الكتريكي مغز در آن نواحي اندازه گيري مي شود و نوار مغز طولاني مدت و يا نوار مغز ويدئويي از وي گرفته مي شود تا امواج غير طبيعي مشخص گردد. البته اگر پزشك به صرع مشكوك شود، علاوه بر نوار مغز براي پي بردن به دليل صرع ممكن است آزمايشهاي خوني براي بررسي كردن قند خون ، كلسيم ، سديم و يا آزمايشهايي كه عملكرد كليه يا كبد را مي سنجند، و اندازه گيري تعداد گلبولهاي سفيد خون انجام شوند.
گاهي نيز نوار قلب براي بررسي كردن ريتم قلب و پي بردن به ريتمهاي غير طبيعي قلب درخواست مي شود. «سي تي اسكن» و يا «م.ار.آي» نيز براي تشخيص تومور مغزي و يا علايم سكته مغزي و آسيب به بافت مغز استفاده مي شوند.
ممكن است بررسي مايع مغزي نخاعي نيز براي بررسي عفونت مغزي لازم باشد.
با كمك اين آزمايشها پزشك براي نوع درمان و طول دوره درمان بيمار تصميم گيري خواهد كرد.

چگونه صرع درمان مي شود؟
فردي كه در حال تشنج است نمي توان حركات او را مهار كرد. توصيه پزشكان در اين حالت شل كردن و باز كردن دكمه هاي لباس، دور كردن هرگونه جسم نوك تيز و سفت از نزديك بيمار در حال تشنج است تا به خود صدمه اي نزند. گرچه نبايد چيزي را در داخل دهان فرد در حال تشنج قرار داد، ولي اگر بيمار در حال تشنج محكم زبان خود را گاز گرفته است، مي توان يك پارچه را چند تا كرد و بين دندان و زبان بيمار قرار داد تا از صدمه بيشتر به زبان بيمار جلوگيري شود. چرخاندن سر بيمار به يك طرف نيز باعث مي شود كه تنفس بيمار راحتتر صورت گيرد. گاهي نيز تشنج بر اثر يك مشكل زمينه اي پزشكي ايجاد شده (مثلاً كاهش قند خون) كه با رفع آن، تشنج نيز بر طرف مي گردد، ولي صرع كلاً با داروهاي ضد صرع كنترل مي شود. بعضي از بيماران با يك يا چند دارو كنترل مي شوند. بيشترين داروهاي مورد استفاده در درمان بيماري صرع عبارتند از: فني توئين، كاربامازپين، فنوباربيتال، پريميدون، والپوريك اسيد، كلونازپام، و اتوسوكساميد. بيماراني كه از داروهاي ضد صرع استفاده مي كنند بايد بطور مرتب ويزيت شده و سطوح خوني داروهاي آنها بررسي شود و همچنين عوارض مثل گيجي، تنبلي و خستگي، پر فعاليتي، حركات غير قابل كنترل چشم ، مشكلات گفتاري يا بينايي ، تهوع و استفراغ و اختلال خواب بررسي شوند.
صرع مداوم نيز ابتدا توسط داروهايي مثل ديازپام ، فني توئين، فنوباربيتال درمان مي شود و اگر به اينها پاسخ نداد، ساير اقدامات توسط پزشك انجام خواهد شد. اگر تشنج به علت كاهش قند خون ايجاد شده باشد، با تزريق محلول گلوكز وريدي ، تشنج رفع خواهد شد.
جراحي و درمان صرع وقتي مورد استفاده قرار مي گيرد كه توسط دارو صرع كنترل نشود (صرع غير قابل مهار) و يا اينكه عوارض درمان دارويي زياد بوده و ادامه درمان به اين علت ممكن نباشد. مؤثرترين جراحي در درمان صرع وقتي انجام مي گيرد كه پزشك بتواند كاملاً نقطه درگير در مغز را پيدا كرده و بداند در كدام قسمت مغز اختلال ايجاد شده است و آن ضايعه ( كه مثلاً مي تواند يك تومور باشد) را بدون آسيب زياد به بافت معمولي اطراف آن بيرون آورد. علاوه بر اعمال جراحي كه ضايعه را جراحي مي كنند، در صرعهاي مربوط به قسمت گيجگاهي، برداشتن قسمتي از مغز در ناحيه گيجگاهي باعث كنترل 75 تا 80  درصد اين نوع صرع مي شود، ولي با توجه به اينكه اين قسمت مغز تا حدي حافظه و احساسات را كنترل مي كند، بعضي از بيماران پس از عمل، مشكلات حافظه و گفتار پيدا مي كنند. در صرعهايي كه شديد بوده و فعاليت الكتريكي غيرطبيعي در بيشتر نقاط مغز گسترده است، عمل جراحي برداشتن يك نيمكره مغز براي آنان انجام مي شود كه بيشتر در نوزادان و كودكان با مشكلات و اختلالات مغزي از هنگام تولد يا به فاصله كمي پس از تولد درگير آن بوده اند، صورت مي گيرد.
گاهي اوقات نيز براي كنترل صرع ، رابط بين دو نيمكره مغزي را جراحي كرده و برمي دارند كه به اين عمل «Corpus Callostomy» مي گويند. البته ابتدا 3/2 از فيبرهاي عصبي رابط بين دو نيمكره را نابود كرده و 3/1 آن را باقي مي گذارند، ولي اگر اين روش پاسخ نداد،  3/1 باقيمانده را نيز برمي دارند.
امروزه روشهاي ديگري نيز ممكن است براي كنترل صرع استفاده شود. از جمله استفاده از يك دستگاه كوچك كه در طرف بالا و چپ قفسه سينه كار گذاشته مي شود و باعث « تحريك عصب واگ» مي شود. عصب واگ كه عصب دهم مغزي است باعث كنترل تنفس، ضربان قلب، بلع، صحبت كردن، هضم غذا و چندين كار ديگر مي شود. اين دستگاه به طور دوره اي اين عصب را تحريك مي كند و نشان داده شده كه در پيشگيري و يا حداقل كوتاه كردن دوره تشنج بعضي افراد مؤثر است.
ساير روشها نيز ممكن است حداقل به طور نسبي باعث كنترل صرع شوند؛ از جمله تن آرامي(ريلكس)، بيوفيدبك، طب سوزني، طب فشاري و يا تغيير در رژيم غذايي است.

چند نكته مهم براي افراد مبتلا به صرع
اين افراد براي پيشگيري از حملات صرع بهتر است يك رژيم غذايي سالم، خواب كافي و سطوح استرس پائين داشته باشند. همچنين از آنجا كه تب ممكن است ايجاد تشنج كند، با اولين علايم بيماري داورهاي ضدتب بايد تجويز شود. اگر تشنج شما با مقدمه شروع مي شود و به شما حالتي دست مي دهد كه مي فهميد تا چند لحظه ديگر تشنج خواهيد كرد، سريعاً خود را به يك مكان امن رسانده و در حالت درازكش قرار گرفته تا تشنج شما تمام شود. به اطرافيان خود بياموزيد كه هنگامي كه شما را در حال تشنج ديدند، چكار كنند و چه اقداماتي را انجام دهند. همچنين بعضي از روشها را هرگز به تنهايي انجام ندهيد؛ مثل شنا كردن يا دوچرخه سواري تا در صورت بروز حادثه كسي بتواند شما را نجات دهد. در هنگام ورزشهايي مثل دوچرخه سواري، اسكيت سواري ، موتور سواري و... حتماً كلاه ايمني بر سر بگذاريد.